شهریور ۱۳

انرژی تاریک

 

 مقدمه

حدود 200 میلیارد کهکشان که هر کدام دارای تقریبا 200 میلیارد ستاره است بوسیله تلسکوپها قابل تشخیص است. اما این تعداد فقط 4 درصد از محل گیتی را تشکیل می‌دهد. حدود 73 درصد از جهان از ماده دیگری ساخته شده است که «انرژی تاریک» (dark matter) نامیده می‌شود. هیچ کس نمی‌داند که ماهیت این ماده ناشناخته چیست، اما مقدار این نوع ماده از تمام اتمهای موجود در تمام ستارگان موجود در کل کهکشانهای قابل شناسایی گستره فضا بسیار بیشتر است.

 

به نظر می‌رسد این نیروی عجیب ، اجزای جهان را با سرعت فزاینده‌ای از یکدیگر دور می‌کند، در حالی که نیروی گرانش با این نیرو مقابله کرده و از سرعت این گسترش می‌کاهد. این اکتشافها بوسیله رصدخانه مداری که کاوشگر ناهمسانگرد ریز موج ویلکینسون (WMAP) نامیده می‌شود، انجام شده است. این کاوشگر افت و خیزهای ناچیز موجود در پرتوهای ریز موج پس زمینه کیهانی را اندازه می‌گیرد که در اثر پژواکهای میرای انفجار بزرگ بوجود آمده است … .

 انبساط جهان

این یافته‌ها به مشاجرات فراوانی که در مورد جهان ، عمر جهان ، سرعت انبساط آن و ترکیب آن جریان داشت پایان داد. با استفاده از نتایج دو تحقیق ذکر شده ، اخترشناسان امروز بر این باورند که سن جهان 13.7 میلیارد سال با تقریب چند صد هزار سال است. بر اساس اطلاعات موجود ، جهان با سرعت شگفت آور 71 کیلومتر در ثانیه در مگا پارسک در حال انبساط است. (پارسک یک واحد اخترشناسی است و تقریبا برابر 3.26 میلیون سال نوری است).

به نظر می‌رسد که چیزی در فضا نهفته است و همانند نوعی نیروی ضد گرانشی عمل می‌کند.‌ این نیرو باعث می‌شود که بجای آنکه جهان متراکم شود و اجزای آن به یکدیگر نزدیک شود، انبساط می‌یابد. از حدود بیست سال پیش حدس می‌زنند که در جهان ماده تاریک وجود دارد، چرا که در آن زمان دریافتند که جهان به گونه‌ای عمل می‌کند که انگار بسیار سنگینتر از چیزی است که واقعا به نظر می‌رسد.

دانشمندان برای توجیه پدیده مشاهده شده همه احتمالات ممکن را در نظر گرفتند از جمله وجود سیاهچاله‌ها ، کوتوله‌های قهوه‌ای و ذرات غیرقابل شناسایی که از نظر ماهیت با انواع معمولی اتمها تفاوت دارند. اما هیچ کدام از آنها نتوانست جرم بسیار زیاد مشاهده شده را توجیه کند.

 

 آغاز داستان انرژی تاریک

داستان انرژی تاریک از سال 1998 آغاز شد. در آن زمان دانشمندان دریافتند که بسیاری از کهکشانهای دور دست با سرعتی بسیار بیشتر از آنچه که محاسبات موجود پیش بینی کرده‌اند، از یکدیگر دور می‌شوند. تحقیقاتی که روی انواع ویژه‌ای از ابر نواخترها (Supernova) انجام شد، بیانگر آن بود که محاسبات انجام شده اشتباهی نداشت، به عبارت دیگر محاسبات دقیقا نشان دهنده آن بود که سرعت انبساط جهان لحظه به لحظه در حال افزایش است و از سرعت این انبساط کاسته نمی‌شود.

به نظر می‌رسد کشف بعضی از انواع نیروهای غیرمنتظره غیرقابل شناسایی که باعث می‌شوند ساختار فضا بطور مرتب از یکدیگر فاصله گرفته و از هم دور شوند، موءید مشاهدات هالدین (JBS Haldane) دانشمند انگلیسی است که سالها پیش صورت گرفته است. وی می‌گوید: «جهان عجیبتر از چیزی است که فکر می‌کنیم، جهان حتی عجیبتر از چیزی است که بتوان فکرش را کرد.»

 

یک بار دیگر پرسشهای اساسی بسیاری در مورد ماهیت جهان مطرح شده است: ماهیت فضا ، زمان ، انرژی و ماده چیست؟ اکنون یک بار دیگر زمان آن فرا رسیده است که نظریه پردازان تفسیری بر این مشاهدات ارائه دهند و در مرحله بعد آزمایشاتی را طراحی کنند که موید نظریه‌های آنان باشد.

بنابراین دانشمندان یکبار دیگر توجه خود را معطوف همان پدیده‌ای کرده‌اند که برای اولین بار شاهدی بر انفجار بزرگ (Big Bang) محسوب می‌شد، یعنی تابش پس زمینه ریز موج کیهانی. این تابشها اولین پرتوهای پس از تولد جهان محسوب می‌شوند. دانشمندان در صددند با انجام آزمایشهای متعددی در چند رشته مختلف از جمله آزمایشهای صورت گرفته در جنوبگان و استفاده از بالونهای در ارتفاعهای بسیار بالا تصویر دقیقتری از کیهان بدست آورند. به نظر می رسد جهان باید شامل چیز دیگری به غیر از این اتمهای معمولی باشد و به همین نام ماده تاریک برای آنان انتخاب شد. ماده تاریک بطور یکنواخت در تمام جهان پراکنده شده و در فضاهای خالی مخفی شده است. ماهیت ماده تاریک هنوز بصورت یک راز است

شهریور ۰۵
خبرگزاری مهر:مجله نشنال جغرافی در گزیده زیباترین تصاویر نجومی این هفته عکسهایی تماشایی از آسمان شب کاکتوسی، کهکشان یوفو و یک قوی شکننده را برگزیده است.مجله نشنال جغرافی این هفته نیز گزارش زیباترین تصاویر نجومی را که در هفته گذشته در سایتهای مختلف نجومی منتشر شده اند، معرفی کرد.

شب روی کاکتوسها

به نظر می رسد که این کاکتوسهای بزرگ می خواهند آسمان را لمس کنند. این عکس با نوردهی بالایی در جزیره Isla de Pescado گرفته شده است. این جریزه در بولیوی قرار دارد.

یک قوی شکننده

در پس زمینه ای از ستارگان، توده های گاز و گرد و غبار می درخشند. این عکس را تلسکوپ فضایی “گالکس” ناسا گرفته است. چشم انداز ماوراء بنفش این فضاپیما به دانشمندان اجازه می دهد که روی اجرام کیهانی در فاصله 10 میلیارد سال از زمین مطالعه کنند.

این عکس در صورت فلکی قو در فاصله بیش از هزار و 500 سال نوری واقع شده است. این سحابی باقیمانده ابرنواختری است که بین 5 هزار تا 8 هزار سال قبل وجود داشته است. این سحابی بسیار درخشان است چون گازهایی که در اطراف آن قرار دارد هنوز به خاطر موج ضربه ای ساخته شده از انفجار ستاره گرم هستند.

حفره ای از زیبایی درون

این عکس با وضوح تصویر بالا که از حفره “هاجکینز”، روی سیاره عطارد توسط کاوشگر مسنجر گرفته شده است به ما اجازه می دهد نگاهی به زیبایی بخش درونی آن بیندازیم.

مسنجر که در سال 2011 وارد مدار عطارد شد به دانشمندان کمک می کند که اسرار مختلف این سیاره از جمله تاریخ ژئولوژیکی، چگالی و ترکیبات هسته آن را حل کند.

نور کهکشانی

این نور درخشان در طیف مادون قرمز را تلسکوپ فضایی اسپیتزر از کهکشان مارپیچ NGC 891 گرفته است.

رنگهای مریخ

این، عکس جدیدی از منطقه “نیلی فوسائه” مریخ است. در این تصویر که توسط کاوشگر مدارگرد Mars Reconnaissance ناسا گرفته شده است سطح سیاره سرخ را همانند آمیزه ای از رنگها نشان می دهد.

کریسمس در ماه مارس

ستارگان درخشانی که در توده ستاره ای باز “درخت کریسمس” گردهم آمده اند نوری ساطع می کنند که گرد و غبار و گازهای سحابی مخروط را روشن می کند.

این توده ستاره و سحابی آن که همچنین با عنوان NGC 2264 نیز شناخته می شوند در فاصله حدود 2 هزار و 700 سال نوری در صورت فلکی تک شاخ قرار دارند.

غروب شگفت انگیز

این عکس هنری از سیاره Gliese 667 Cc ، سه خورشید را نشان می دهد که در سطح این “ابَر زمین” غروب می کنند. یک منظومه ستاره ای سه گانه با عنوان Gliese 667 در صورت فلکی عقرب محتوی این سیاره است.

این عکس برپایه اطلاعاتی که تلسکوپ HARPS از سیارات سنگی جمع آوری کرده ساخته شده است. ستارگان کوتوله سرخ بسیار رایج هستند. در راه شیری در حدود 160 میلیارد کوتوله سرخ وجود دارند.

کهکشان یوفو

این کهکشان مارپیچ متقاطع که با عنوان NGC 2683 شناخته می شود شبیه به بشقاب پرنده ای معلق در هوا است. به همین دلیل آن را با عنوان “کهکشان یوفو” نیز می نامند. این عکس را تلسکوپ فضایی هابل گرفت.

شهریور ۰۵

Astronomy Picture of the Day
یک غبار شیطانی مریخ
13 آوریل 2012

اواخر بهار نیم کره شمالی مریخ بود که پردازنده دوربین HiRISE مدارگرد اکتشافی مریخ جاسوسی این ساکن محلی را می‌کرد. منطقه پوشیده از غبار Amazonis Planitia، که در مرکز شیطان غباری چرخاندر حال حرکت به سمت جنوب و شرق ( پایین و راست) است، حدود سی متر قطر دارد. شیطان غباری، غبار را به جو رقیق مریخی پرتاب می‌کند و تل غبار آن تا 800 متر بالای سطح مریخ می‌رسد. تل غبار بر خلاف مسیر شیطان غباری، به همراه یک نسیم غربی، به سمت شرق می‌وزد. در این منطقه متداول است زمانی که خورشید سطح سیاره را گرم می‌کند و گرما تولید می کند، باد بلند می‌شود و شروع به چرخش می‌کند، و بدین ترتیب شیاطین غباری به وجود می‌آیند. در تصاویر دیگر HiRISE برای شیاطین غباری گزارش شده است که بادهای مماس!! سرعتی تا 110 کیلومتر بر ساعت دارند.

 

تیر ۱۹
زیباترین تصاویر نجومی هفته/ نقاشی آبرنگ صحرایی و کوهستان آسمانی
مجله علمی نشنال جغرافی به معرفی زیباترین تصاویر نجومی که هفته گذشته در لابه لای اخبار فضایی منتشر شدند، پرداخت در میان این تصاویر، شفق قطبی به شکل کره ای از کریستال و تصاویری از ملاقات کهکشانی دیده می شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، مجله نشنال جغرافی همچون همیشه انتخابی دیدنی از نادرترین تصاویر نجومی هفته را منتشر کرد.
در میان تصاویر این هفته، شفق قطبی به شکل کره ای از کریستال، چین، الجزایر و “یوکاتان” زیر نوری کاملا ویژه و عکسی از ملاقات کهکشانی وجود دارد.

نور شبانگاهی
در این تصویر، نوارهای نورانی در اطراف شهر “یلونایف” در شمال کانادا دیده می شود. عکاس این تصویر دیدنی که در هفته ای که گذشت منتشر شد، تصاویر پانورامیک مختلف را از این شفق قطبی به روش دیجیتالی در هم ترکیب و این تصویر 360 درجه را برای ایجاد این اثر ” کره کریستالی” به وجود آورده است.
یوکاتان تماشایی
جزیره “هولباکس” و مرداب “یالاهو” همانند جواهراتی زیبا در این تصویر ماهواره ای جدید می درخشند. این عکس را که در رنگهای جعلی از شبه جزیره “یوکاتان” در شمال شرقی مکزیک گرفته شده است ماهواره کره ای “کمپاست- 2” از ترکیب طول موجهای مختلف نور با طیفی که از نور مرئی تا نزدیک به مادون قرمز را در بر می گیرد تهیه کرده است.
قله های آسمانی
ابرهای در سطح پایین، قله های پوشیده از برف سلسله جبال “تین شان” در چین را در بر گرفته اند. این سلسله جبال همچنین با عنوان “کوهستان آسمانی” نیز شناخته می شود. این عکس را یک فضانورد ساکن ایستگاه فضایی بین المللی گرفته و ناسا منتشر کرده است. این عکس، بخش مرکزی این سلسله جبال که فاصله چندانی از مرز چین، قرقیزستان و قزاقستان ندارد را نشان می دهد.  یک دره یخی طولانی همانند یک بزرگراه این کوهها را قطع می کند. این کوهستان از برخورد پلاکهای تکتونیکی اورآسیا و هند تشکیل شده اند.
ملاقات کهکشانی
این عکس را رصدخانه “جمینی” در هاوایی گرفته است. این تصویر در مدت ملاقات گرانشی دو کهکشان گرفته شده است.
نقاشی آبرنگ صحرایی
این تصویری از یک پارک ملی در جنوب شرقی الجزایر است که داستان ژئولوژیکی سراسر منطقه را روایت می کند. در این تابلوی نقاشی طبیعی، شنهای بیابان به رنگ زرد، خاکه سنگها و سیاه قلمهای گرانیتهای قدیمی به رنگ قرمز و رسوبات نمک به رنگ آبی در میان ماسه سنگهای جابجا شده توسط باد که به رنگ قهوه ای دیده می شوند، خودنمایی می کنند.
ماهواره “لندست 7” ناسا این تصویر را در رنگهای جعلی از صحرای بزرگ آفریقا با استفاده از سه طیف نور (مادون قرمز، نزدیک به مادون قرمز و نور مرئی) گرفته است.
خوشه های صورتی
ابری از گاز هیدروژن به رنگ صورتی در توده ستاره ای که با شناسه NGC 371 شناخته می شود به تصویر درآمده است. این عکس را تلسکوپ VLT رصدخانه جنوبی اروپا در شیلی گرفته است. NGC 371 در یک کهکشان کوتوله به نام “ابر کوچک ماژلان” واقع شده است که در اطراف کهکشان راه شیری می چرخد.
خورشیدگرفتگی مصنوعی
رصدخانه دینامیکهای خورشیدی (SDO) ناسا که در فوریه 2010 در مدار اطراف زمین قرار گرفت این تصویر را گرفته است. این عکسی از خورشید حقیقی است که بخشی از آن توسط سایه زمین پوشانده شده است. این تصویر از ستاره طغیانگر خورشید توسط یکی از ماهواره های ناسا و زمانی که زمین خورشید را به واسطه کسوف ناکاملی پوشش داده به ثبت رسیده است. انتهای خورشید در این تصویر سیاهرنگ دیده می شود و با توجه به چگالی متغیر اتمسفر زمین ظاهری غیر عادی و عجیب به خود گرفته است. اما بقیه سطح ستاره با قدرت و شدت در حال درخشیدن است به طوری که قدرت و سبعیت خورشید را بیشتر از همیشه نمایش می دهد.
گدازه ها در هاوایی
لکه های به رنگ نارنجی فضاهایی را نشان می دهند که در آنها گدازه های آتشفشان “کیلائوا” فوران کرده اند. این عکس را ماهواره Earth Observing-1 ناسا 16 ژانویه گذشته گرفت. این عکس در طیف مادون قرمز در رنگهای جعلی گرفته شده و زمینهای اطراف منطقه فوران را نشان می دهد. پوشش گیاهی به رنگ سبز، فضاهای قبل از فوران در طیف رنگی قهوه ای تا سیاه و ماگما در طیف رنگی قرمز و نارنجی دیده می شود.

تیر ۱۹

برترین تصاویر نجومی 2010

ناشناخته بودن دنیای بیرون از کره زمین باعث شده است بشر بیش از پیش به کشف و شناخت آن علاقه مند شود. انجام ماموریت های پر هزینه و طولانی مدت در فضای منظومه شمسی به دانشمندان کمک می کند تا دایره معلومات خود را نسبت به گذشته افزایش دهند و پرده از اسرار گیتی بردارند. در خلال این ماموریت ها معمولا تصاویری به دست می آیند که از لحاظ علمی بسیار با ارزش هستند و شاید برای عموم مردم نیز زیبا و شگفت انگیز باشند. آنچه در ادامه خواهید دید برگزیده ای از بهترین تصاویر نجومی و فضایی گرفته شده در طول سال 2010 میلادی است. برای انتخاب تصاویر ملاک های گوناگونی در نظر گرفته شده است و صرفا جنبه زیبایی عکس ها مورد توجه نیست.

 

اولین تصویر مربوط به ماموریت شاتل فضایی اندیور در تاریخ 9 فوریه 2010 است. این عکس که از ایستگاه بین المللی فضایی گرفته شده است نمایی رویایی از شاتل اندیور را بر فراز جو زمین نشان می دهد.

شاتل اندیور

تصویر دوم سطح سیاره سرخ را از نگاه دوربین HiRISE مدارگرد اکتشافی مریخ نشان می دهد. دانشمندان معتقدند که رگه های سیاه تصویر در اثر ذوب شدن کرین دی اکسید بر روی تپه های شنی نزدیک به قطب شمال مریخ به وجود آمده اند.

سطح سیاره مریخ

نوع جدیدی از ابزار اپتیکی تطبیقی برای رصدهای خورشیدی توسط موسسه فناوری نیوجرسی در یک رصدخانه خورشیدی ارائه شده که نتایج خارق العاده ای را به دست آورده است. عکس زیر که دقیق ترین تصویر به دست آمده از لکه های خورشیدی در نور مریی است نمونه ای از دستاوردهای این پروژه است.

لکه خورشیدی

تصویری متفاوت از ماه که ما تا به حال هرگز آن را اینگونه ندیده ایم. تصویری از نمای نزدیک اما با زاویه دید باز که توسط دوربین مدارگرد شناسایی ماه تهیه شده است. سیستم عکس برداری مدارگرد شناسایی ماه از 3 دوربین متفاوت تشکیل شده است. در بعضی مواقع تصاویر گرفته شده توسط یکی از این سه دوربین که با زاویه باز به دست آمده است دچار اشکالاتی می شود. دانشمندان برای حل این مشکل مجبور به چینش و ترکیب عکس های مختلف در کنار یکدیگر می شوند تا بتوانند تصاویری نزدیک به واقعیت به دست بیاورند. تصویر زیر که از منطقه Marius Hills ماه گرفته شده است نمونه ای از این کار است.

سطح ماه

این تصویر متعلق به دنباله دار هارتلی 2 است که در زمان انتشارش سر و صدای بسیاری را به پا کرد. این عکس در طی ماموریت اپوکسی در فاصله 700 کیلومتری از دنباله دار هارتلی 2 گرفته شده است. فوران های گاز و گرد و غبار در اطراف هسته کاملا مشهود است.

دنباله دار هارتلی 2

در تاریخ 17 آوریل 2010 شاتل فضایی دیسکاوری بر فراز منطقه ای روی کره زمین از نگاه ایستگاه بین المللی فضایی به تصویر کشیده شده است.

شاتل دیسکاوری

Tracy Caldwell یکی از ساکنان ایستگاه فضایی بین المللی در حال نگریستن از داخل پنجره ایستگاه به سیاره مادری خویش است. این عکس به جهت آن که نمایی از رویای بشر برای سکنی گزیدن در خارج از کره زمین را تداعی می کند بسیار معروف شده است.

انسان در فضا

منظره راه شیری در آسمان یکی از مواردیست که منجمان آماتور علاقه خاصی به عکس گرفتن از آن دارد. Tom Lowe این عکس زیبا را که برنده جوایزی نیز شده از کهکشان راه شیری گرفته است.

راه شیری

این تصویر توسط تلسکوپ فضایی هابل از سحابی روح گرفته شده است. راس این سحابی شبیه به یک V وارونه یا قله یک کوه است و کاملا نورانی به نظر می رسد. عکس ارسال شده توسط هابل جزئیات بسیار دقیقی از این سحابی را نشان می دهد اما نمی توان به وسیله آن، راز نور راس سحابی روح را فاش کرد.

سحابی روح

فضاپیمای رزتا با پرواز بر فراز سیارک لوته تیا توانست تصویری از نمای نزدیک این سیارک به دست آورد. این سنگ آسمانی که طولش به 120 کیلومتر می‌رسد، بزرگ‌ترین سیارکی است که یک ماهواره به ملاقات آن رفته است. ملاقات رزتا با این سیارک در فاصله 454 میلیون کیلومتری از زمین و بر فراز مدار مریخ اتفاق افتاد. لوته‌تیا از لحاظ ظاهری بسیار غیر عادی است و در سطح آن چند دهانه آتشفشانی نیز دیده می شود.

سیارک لوته تیا